مرکز مطالعات شيعه
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
Thursday 18 July 2019 - الخميس 15 ذو القعدة 1440 - پنج شنبه 27 4 1398
 
 
مجموعه کتب
 
 
 
 
 
 
كتابخانه بزرگان دین
 

کتابهای حضرت امام خمینی ره

کتابهای شهید مطهری ره

کتابهای حجه السلام قرائتی

کتابهای آیت الله جوادی آملی 

کتابهای آیت الله مکارم شیرازی

 
 
 
 
 
فرقه هاي نوظهور
 
 
 
 
 
 
نمایش مطلب
 
  • محمد(صلي الله عليه و آله)، چراغ فروزان  
  • 1395-09-07 9:41:2  
  • تعداد بازدید : 34   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  •  محمد(صلی الله علیه و آله)، چراغ فروزان
    در ماه صفر، حوادث متعددی رخ داده است که مهم‌ترین آنها «رحلت خاتم انبیاء محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله)»و «شهادت جانگداز امام حسن مجتبی(علیه السلام)» در روز بیست و هشتم ماه صفرو «شهادت امام رضا(علیه السلام)»در روز آخر ماه صفر می‌باشد.
    اشاره
    در ماه صفر، حوادث متعددی رخ داده است که مهم‌ترین آنها «رحلت خاتم انبیاء محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله)»و «شهادت جانگداز امام حسن مجتبی(علیه السلام)» در روز بیست و هشتم ماه صفرو «شهادت امام رضا(علیه السلام)»در روز آخر ماه صفر می‌باشد.
    رحلت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)با آیات قرآن کریم مرتبط است و این مطلب، در گذشته بررسی و چاپ شده است؛[1] لکن با توجه به این‌که اکثر مطالب این سلسله مقالات (آیات مرتبط با رخدادها)، درباره پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)می‌باشد، شایسته است که در این ماه نیز با برخی از صفات و ویژگیهای آن محبوب دلها که در قرآن کریم آمده است آشنا شویم.
    صفات پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)در قرآن:
    پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)، در قرآن با صفات ممتاز و متعددی معرفی شده است که در این مقاله به برخی از آنها اشاره می‏شود و آیه مربوط به آن نیز مورد بررسی مختصر قرار می‌گیرد.
    1. رحمت برای جهانیان
    خدای سبحان، خطاب به رسول خدا(صلی الله علیه و آله)می‌فرماید: ]وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمينَ[[2]؛ «ما تو را جز برای رحمت جهانیان نفرستادیم.»
    در تفسیر این آیه، از ابن عباس روایت شده است: «وجود مبارک پیامبر برای همه اعم از نیکوکار و بدکار، مؤمن و کافر رحمت است؛ برای مؤمن هم در دنیا و هم در آخرت رحمت است؛ ولی برای کافر فقط در دنیا رحمت است. بدین طریق که به برکت آن حضرت بلاهای عمومی که در امتهای گذشته بوده مثل مسخ شدن و به زمین فرو رفتن برداشته شده است.»[3]
    کلمه «للعالمین» جمع مُحَلّی به الف و لام است و مقتضی عموم می‌باشد، بنابراین پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)برای رحمت است، چون دینی که آورده است قبول آن و عمل به آن موجب سعادت دنیا و آخرت می‌باشد، حتی برای کسانی که اهل دنیا هستند (و دین را قبول ندارند)، نیز رحمت است از جهت آثار مثبتی که پس از بعثت آن حضرت در جوامع بشری ایجاد شد، و اگر وضع زندگی مردم را که قبل از بعثت داشتند با وضع زندگی بعد از بعثت مقایسه کنیم این مطلب کاملاً روشن می‌گردد.[4]
    آری، پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)همچون ابر باران‌زایی است که برای هر جا و هر کس می‌بارد، و همچون خورشید است که به همه جا و همه کس نورافشانی می‌کند. حال اگر کسی از این نعمت و رحمت پروردگار استفاده نکند، تقصیر خودش است، مثل این‌که صاحب نعمتی برای شخص گرسنه‌ای غذا ببرد، ولی او نخورد، در اینجا غذا دهنده، مُنعم است اگر چه او با تقصیر خودش استفاده نکرده است و استفاده نکردن او از مقام مُنعم نمی‌کاهد[5].
    بنابراین، عموم مردم، مرهون رحمت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)هستند؛ چرا که او نشر آیینی را به عهده گرفته است که سبب نجات همگان است، حال، اگر گروهی از آن استفاده کردند و گروهی نکردند این مربوط به خودشان است و تأثیری بر عمومی بودن رحمت نمی‌گذارد. این درست به آن می‌ماند که بیمارستان مجهزی برای درمان همه دردها با پزشکان حاذق و انواع داروها تأسیس کنند، و درهای آن را به روی همه مردم بدون تفاوت بگشایند، آیا این وسیله رحمت برای همه افراد آن اجتماع نیست؟
    اگر بعضی از بیماران لجوج خودشان از قبول این فیض عام امتناع کنند، تأثیری بر عمومی بودن آن نخواهد داشت.
    و به تعبیر دیگر، رحمت بودن وجود پیامبر(صلی الله علیه و آله)برای جهانیان، جنبه مقتضی و فاعلیّت فاعل دارد، و مسلّماً فعلیت نتیجه، بستگی به قابلیت قابل نیز دارد.[6]
    هنچنان که اشاره شد «للعَالَمِینَ» مفهوم وسیعی دارد که تمام انسانها را در تمام قرون و اعصار شامل می‌شود، حتی از یک نظر شامل فرشتگان هم می‌شود.
    روایت زیر این عمومیت را تأیید می‏کند؛ نقل کرده‌اند: پس از نزول آیۀ ]وَ ما أَرْسَلْناكَ إِلاَّ رَحْمَةً لِلْعالَمينَ[، رسول خدا(صلی الله علیه و آله)از جبرئیل پرسید: «هَل‏ أصَابَكَ‏ مِن‏ هَذِهِ الرَّحمَةِ شَي‏ءٌ؛ آیا چیزی از این رحمت عاید تو شده است؟» جبرئیل در پاسخ عرض کرد: «نَعَم إِنِّى‏ كُنتُ‏ أخشَى‏ عَاقِبَةَ الأَمرِ، فَآمَنتُ بِكَ لِمَا أَثنَى اللّهُ عَلَىَّ بِقَولِهِ‏: ]ذِي قُوَّةٍ عِنْدَ ذِي الْعَرْشِ مَكِينٌ[[7]؛ من از پایان کار خویش بیمناک بودم، اما به [برکت] تو، ایمن [و از وضع خود مطمئن] شدم، به خاطر این که خدا [در قرآن] مرا به این جمله مدح کرد: [جبرئیل] صاحب قدرت است و نزد صاحب عرش (خداوند)، مقام والایی دارد.»[8]
    و در روایت دیگر از آن حضرت نقل شده است: «إِنَّمَا أَنَا رَحْمَةٌ مُهْدَاة؛[9] من، رحمتی هستم که (از جانب خدا به مردم) هدیه شده‌ام.»
    این روایت نیز عمومیت رحمت بودن رسول خدا(صلی الله علیه و آله)را تأیید می‌کند.
    فخر رازی در اینجا سؤالی را مطرح کرده که: او چگونه رحمت بود، در حالی که قیام او با شمشیر بوده و در جنگها غنیمت گرفتن اموال دشمن را مباح کرده است؟
    ایشان، به این سؤال، چهار نوع پاسخ داده است که برای رعایت اختصار، تنها به نقل پاسخ اول و دوم او اکتفا می‌کنیم:
    پاسخ اول: رسول خدا(صلی الله علیه و آله)تنها با کسانی با شمشیر رفتار کرده و جنگیده که استکبار ورزیده و بدون تفکر و تدبّر در حقانیّت اسلام، از روی عناد و لجاجت در مقابل حق، قد علم می‌کردند، و با بقیۀ مردم با اخلاق خوش و محبّت و رحمت رفتار نموده است، همان‌گونه که خدا «رحمان» و «رحیم» است و در عین حال «مُنتَقِمٌ مِن العُصَاةِ؛ انتقام گیرنده از گنهکاران» هم هست، و همان‌گونه که باران مایه برکت است و خدا درباره آن فرموده است: ]وَ نَزَّلْنا مِنَ السَّماءِ ماءً مُبارَكاً[؛[10] «از آسمان، آبی پربرکت نازل کردیم» در عین حال همین باران با برکت گاهی خرابی هم به بار می‌آورد.
    پاسخ دوم: پیامبران گذشته، هر گاه مورد تکذیب و اذیّت و آزار مردم قرار می‌گرفتند، در نهایت (با نفرین یا بدون نفرین پیامبر)، خدا آن تکذیب کنندگان را با مسخ و خسف (فرو رفتن در زمین) و غرق در آب هلاک می‌کرد، ولی به برکت این پیامبر رحمت، خدا این‌گونه غذابهای دنیوی را برداشت و فرمود: ]وَ ما كانَ اللَّهُ لِيُعَذِّبَهُمْ وَ أَنْتَ فيهِمْ[؛[11] «تا تو در میان آنها هستی، خدا آنان را مجازات نخواهد کرد.»
    در روایتی آمده است که به رسول خدا(صلی الله علیه و آله)عرض شد: «اُدعُ علَی المُشرِکِینَ؛ بر مشرکان نفرین کن.» فرمود: «إِنَّمَا بُعِثْتُ‏ رَحْمَة وَ لَم اُبعَث عَذَاباً؛ من برای رحمت مبعوث شده‌ام، نه برای عذاب.»[12]
    به هر حال، در دنیای امروز که فساد، تباهی، ظلم و بیدادگری از در و دیوار آن می‌بارد، آتش جنگها در هر سو شعله‌ور است، و چنگال زورمندان بیدادگر، حلقوم مستضعفان مظلوم را می‌فشارد، در دنیایی که جهل، فساد اخلاق، خیانت و ظلم و استبداد و تبعیض هزار گونه نابسامانی آفریده، آری، در چنین جهانی مفهوم «رَحمَةً لِلعَالَمِینَ» بودن پیامبر، از هر زمانی آشکارتر است، چه رحمتی از این بالاتر که برنامه‌ای آورده که عمل به آن نقطه پایانی است بر همه این ناکامی‌ها، بدبختی‌ها و سیه‌روزی‌ها، آری او و دستوراتش، برنامه و اخلاقش، همه رحمت است، رحمتی برای همگان و تداوم این رحمت، سرانجامش حکومت صالحان با ایمان بر تمام معموره زمین، خواهد بود.[13]
    از آنجا که مهم‏ترین مظهر رحمت و محکم‌ترین پایه و اساس آن، توحید و جلوه‌های آن است، در آیه بعد می‌فرماید: ]قُلْ إِنَّما يُوحى‏ إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَهَلْ أَنْتُمْ مُسْلِمُونَ[؛[14] «بگو: تنها چیزی که به من وحی می‌شود این است که معبود شما خدای یگانه است؛ آیا (با این حال) تسلیم (حق) می‌شوید؟ (و بتها را کنار می‌گذارید؟)»
    در این آیه، سه نکته بنیادی مطرح شده است؟
    الف) پایه اصلی رحمت، توحید است؛ توحید در اعتقاد، در عمل، توحید در کلمه، توحید صفوف، و توحید در قانون و در همه چیز.
    ب) به مقتضای کلمه «إِنَّمَا» که دلیل بر حصر است، تمام دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)در اصل توحید خلاصه می‌شود، یعنی: همه اصول و فروع و احکام دین اسلام، در پایان، به اصل توحید باز می‌گردد، به همین دلیل، توحید همچون رشته محکمی است که دانه‌های یک تسبیح را به هم پیوند می‌دهد و یا صحیح‌تر روحی است که در کالبد دین دمیده شده است.
    ج) مشکل اصلی تمام جوامع و ملل، آلودگی به شرک در اشکال مختلف است؛ زیرا جمله: «فَهَل اَنتُم مُسلِمُونَ»می‌رساند که مشکل اصلی، بیرون آمدن از شرک و مظاهر آن و بالا زدن آستین برای شکستن بتها است، نه فقط بتهای سنگی و چوبی، بلکه همه انواع بتها مخصوصاً طاغوتهای انسانی.[15]
    در آیه بعد، به عنوان اتمام حجت می‌فرماید: ]فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلى‏ سَواءٍ وَ إِنْ أَدْري أَ قَريبٌ أَمْ بَعيدٌ ما تُوعَدُونَ[؛[16] «اگر (باز) روی گردان شوند، بگو: من به همه شما یکسان اعلام خطر می‌کنم؛ و نمی‌دانم آیا وعده (عذاب خدا) که به شما داده می‌شود نزدیک است یا دور!».
    در پایان این بحث، به امید نیل به شفاعت آن پیامبر «رحمة للعالمین»، خطاب به ایشان عرض می‌کنیم:
    عاصیان پر گنه در دامن آخر زمان
    دست در دامان تو دارند و جان در آستین
    نا امید از حرت با نصرت نتوان شدن
    چون تویی در هر دو عالم «رحمه للعالمین»[17]
    2. چراغ فروزان
    در سوره احزاب، خطاب به رسول گرامی اسلام(صلی الله علیه و آله) می‌فرماید: ]يا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَرْسَلْناكَ شاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذيراً * وَ داعِياً إِلَى اللَّهِ بِإِذْنِهِ وَ سِراجاً مُنيراً * وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلاً كَبيراً * وَ لا تُطِعِ الْكافِرينَ وَ الْمُنافِقينَ وَ دَعْ أَذاهُمْ وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ وَكيلاً[؛[18] «ای پیامبر! ما تو را به عنوان گواه، و بشارت دهنده و انذار کننده فرستادیم، و تو را دعوت‌کننده به سوی خدا به فرمان او قرار دادیم و چراغی روشنی بخش، و مؤمنان را بشارت ده که برای آنان از سوی خدا فضل بزرگی است؛ و از کافران و منافقان اطاعت مکن، و به آزارهای آنها اعتنا منما، بر خدا توکل کن، و همین بس که خدا حامی و مدافع (تو) است.»
    در دو آیه اول از چهار آیه فوق، پنج توصیف برای پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)آمده، و در دو آیه دیگر پنج وظیفه برای او بیان شده است که همه به یکدیگر مربوط و مکمل یکدیگرند.
    صفات پنجگانه:
    همچنان‌که گفتیم: در دو آیه اول از آیات فوق، پنج صفت برای رسول خدا(صلی الله علیه و آله)بیان شده که آنها عبارتند از:
    1. «شَاهِداً»: شاهد بر اعمال مردم از ایمان و کفر و طاعت و معصیت، تا در قیامت گواهی دهد.
    2. «مُبَشِّراً»: بشارت دهنده نیکوکاران به بهشت و پاداش بی‌پایان پروردگار.
    3. «نَذِیراً»: هشداردهنده کافران و منافقان به دوزخ و عذاب دردناک الهی.
    4. «دَاعِیاً اِلَی اللهِ بِاِذنِهِ»: دعوت کننده به سوی خدا به فرمان او، منظور از دعوت به سوی خدا: دعوت به ایمان به توحید و یگانگی خدای سبحان است که لازمه آن ایمان به دین خدا می‌باشد.
    5. «سِرَاجاً مُنِیراً»: چراغ فروزان و نورافشان. به گونه‌ای که مردم به وسیله او از تاریکی شقاوت و گمراهی نجات یافته و به سعادت ابدی رهنمون شوند.
    کلمه «سراج» در مورد پیامبر به عنوان «استعاره» است، این کلمه، به گفته راغب: در اصل به چراغ است که با «فتیله» و «روغن» روشن می‌شود، و به هر چیزی که منبع نور و روشنانی باشد اطلاق می‌شود؛ مثل خورشید.[19]
    این واژه (سراج) در قرآن چهار بار آمده، سه بار در مورد «خورشید» استعمال شده،[20] و یک بار (در همین آیه مورد بحث) به عنوان «استعاره» به پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)اطلاق شده است.
    آری، وجود پیامبر(صلی الله علیه و آله)همچون خورشید تابانی است که ظلمتهای جهل و شرک و کفر را از افق آسمان روح انسانها می‌زداید، خود را از آن پنهان می‌دارند، کوردلان لجوج نیز از نور پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)هرگز استفاده نکرده و نمی‌کنند، و ابوجهل‏ ها پنبه یا انگشت در گوش خود می‌گذاشتند که آهنگ قرآن او را نشنوند.
    همیشه ظلمت و تاریکی، مایه اضطراب و وحشت است، و نور سبب آرامش، دزدان از تاریکی شب استفاده می‌کنند، و حیوانات درنده بیابان، غالباً در تاریکی شب از لانه خود بیرون می‌آیند.
    تاریکی مایه پراکندگی است، و نور سبب جمعیت و اجتماع، نور و روشنایی مایه نموّ درختان، پرورش گلها، رسیدن میوه‌ها، و خلاصه تمام فعالیتهای حیاتی است، و تشبیه وجود پیامبر(صلی الله علیه و آله)به یک منبع نور، همه این مفاهیم را در ذهن تداعی می‌کند.
    وجود پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)مایه آرامش مردم، و فرار دزدان دین و ایمان، و گرگان بی‌رحم ستمگر جامعه‌ها، و موجب جمعیت خاطر، و پرورش و نموّ روح ایمان و اخلاق، و مایه حیات و جنبش و حرکت است، و تاریخ زندگی او شاهد و گواه زنده این موضوع است.[21]
    سؤال: چرا در جمله «سِراجاً مُنِیراً» تنها به «سِراجاً» اکتفا نشده و «منیراً» نیز به آن اضافه شده است؟
    پاسخ: اضافه شدن صفت «منیراً»، این را می‌رساند که وجود مبارک رسول خدا(صلی الله علیه و آله)مثل چراغ معمولی نیست که گاهی روشن و گاهی خامش باشد، بلکه وجود او همیشه روشن و تابناک است و پرتوافکنی می‌کند، حتی بعد از وفات او؛ زیرا پرتو او، رسالت و سیره اوست که تا ابد باقی هستند.
    همچنان‌که نور بر همه جا می‌تابد، تعالیم پیامبر هم بر همه نواحی حیات بشر پرتوافکن است، رسول خدا(صلی الله علیه و آله)علاوه بر دعوت به خدا و بشارت و انذار، برنامه‌هایی برای تقرّب به خدا تنظیم می‌کند که ما را از عذاب دوزخ دور گرداند و به بهشت برساند.[22]
    مرحوم حسین کاشفی، در تفسیر جمله «سِرَاجاً مُنِیراً» مطلب جالبی دارد که این عبارت ادبی و عرفانی او را در اینجا نقل می‌کنم:
    1. حق سبحانه پیغمبر(صلی الله علیه و آله)را چراغ خواند؛ زیرا که ضوء چراغ ظلمت را محو می‌کند و نور وجود آن حضرت نیز ظلمت کفر را از عرصه جهان نابود ساخت.
    چراغ روشن از نور الهی
    جهان را داد از ظلمت رهایی
    2. دیگر، در خانه هر چه گم شود به نور چراغ باز توان یافت، و حقایقی که از مردم پوشیده و پنهان بود به نور این چراغ بر مقتبسان انوار معرفت روشن گشت.
    از و جان را به دانش آشنایی
    و ز و چشم جهان را روشنایی
    درِ گنجِ معانی بر گشاده
    و ز آن صاحبدلان را مایه داده
    3. دیگر، چراغ اهل خانه را سبب امن و امان و راحت است و دزد را واسطه خجلت و عقوبت است، آن حضرت نیز دوستان را وسیله سلامت و کرامت و منکران را موجب حسرت و ندامت است... .
    4. و دیگر، چراغها را به شب روشن سازند، نه به روز، تو (ای پیامبر) شب ظلمت دنیا را به نور دعوت روشن ساخته و روز قیامت را نیز از مشعل شفاعت روشن خواهی ساخت.
    شد به دنیا رُخش چراغ افروز
    شب ما گشت ز التفاتش روز
    باز فردا چراغ افروزد
    که از آن جرم عاصیان سوزد[23]
    خواجه عبدالله انصاری نیز در بیان مزیّت وجود مقدس پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)بر آفتاب، کلامی دارد که عین عبارت عرفانی او را نیز نقل می‌کنیم:
    «وَ سِرَاجاً مُنِیراً»ای مه‏تر (خطاب به پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله))!
    1. آفتاب چراغ آسمان است و تو چراغ زمینی!
    2. آفتاب چراغ دنیاست و تو چراغ دینی!
    3. آفتاب چراغ فلک است و تو چراغ ملکی!
    4. آفتاب چراغ آب و گِل است و تو چراغ جان و دلی!
    5. آفتاب چراغ این جهان است و تو چراغ این جهان و آن جهانی![24]
    در این گفتار، مزیّت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)بر خورشید، با پنج دلیل اثبات شده است.
    دستورات پنج‏گانه خدا به پیامبر
    خداوند حکیم، در آیات فوق، پس از بیان پنج صفت برای پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)، پنج وظیفه مرتبط با آن صفات را به آن حضرت دستور داده و او را موظّف به انجام آنها نموده است.
    1. ]وَ بَشِّرِ المُؤمِنِینَ بِاَنَّ لَهُم فَضلاً کَبِیراً[؛ به مؤمنان بشارت ده که برای آنها از سوی خدا فضل و پاداش بزرگی است.»
    این آیه، اشاره دارد به این‌که مسأله «تبشیر» پیامبر(صلی الله علیه و آله)تنها محدود به پاداش اعمال نیک مؤمنان نمی‌شود، بلکه خدای مهربان آن‏قدر از فضل خود به آنها می‌بخشد که موازنه میان عمل و پاداش را به کلی بر هم می‌زند.
    هنگامی که آیه ]لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّر[؛[25] نازل شد، اصحاب عرض کردند: از این آیه فهمیدیم که خدا با تو چگونه رفتار خواهد کرد، اما نمی‌دانیم که با ما چگونه رفتار می‌کند؟
    در اینجا آیه شریفه: ]وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلاً كَبيراً[[26]را خدا نازل کرد و سؤال آنان را پاسخ داد.[27]
    2 و 3. در دستور دوم و سوم می‌فرماید: ]وَلَا تُطِعِ الکَافِرِینَ وَ المُنَافِقِینَ[؛ «از کافران و منافقان اطالعت مکن.»
    بدون شک رسول خدا(صلی الله علیه و آله)هرگز از کافران و منافقان اطاعت نمی‌کرد، (همچنان‌که در مقالات گذشته ملاحظه کردیم که آن حضرت در مقابل تطمیعها و تهدیدهای دشمنان هرگز تسلیم نشد) اما اهمیت موضوع به قدری است که لازم شده به عنوان تأکید برای شخص پیامبر(صلی الله علیه و آله)و هشدار و سرمشقی برای دیگران، روی این موضوع تکیه کند؛ زیرا از خطرات مهمی که بر سر راه رهبران راستین قرار دارد، به سازش و تسلیم کشیده شدن آنان در اثناء مسیر است که گاه، از طریق تهدید، و گاه، از طریق دادن امتیازات، زمینه‌های آن فراهم می‌گردد. در طول تاریخ، نمونه‌های بسیاری از این قبیل رهبران دیده شده است، در زمان ما، افرادی مثل یاسر عرفات و محمود عباس در فلسطین، قذافی در لیبی، مُرسی در مصر و اردوغان در ترکیه از همین قبیل هستند.
    4 و 5. در دستور چهارم و پنجم می‌فرماید: ]وَ دَعْ أَذاهُمْ وَ تَوَكَّلْ‏ عَلَى‏ اللَّهِ‏ وَ كَفى‏ بِاللَّهِ وَكِيلا[؛ «به اذیت و آزارهای آنها اعتنا مکن، بر خدا توکل کن و همین بس که خدا حامی و مدافع تو است.»
    این قسمت از آیه نشان می‌دهد که کافران و منافقان برای تسلیم ساختن پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)او را سخت در فشار قرار داده بودند، و انواع آزارها چه از طریق زخم زبان و بدگویی و جسارت، چه از طریق آزار بدنی، و چه از طریق محاصره اقتصادی و... نسبت به او و یارانش روا می داشتند، البته، در دوران «مکه» به صورتی، و در دوران «مدینه» به صورت دیگر.[28]
    اما رسول خدا(صلی الله علیه و آله)و مؤمنان نخستین، همچون کوه در مقابل انواع آزارها و مشکلات ایستادگی به خرج دادند، و هرگز ننگ تسلیم و شکست را نپذیرفتند، و سرانجام در اهداف خود پیروز شدند. و دلیل این مقاومت و پیروزی، همان توکل بر خداف و اعتماد بر ذات پاک او بود که در آیه فوق، به آن دستور داده شده است.
    قابل توجه است که: دستورات پنجگانه فوق که در دو آیه اخیر (احزاب/47 و 48) آمده، مکمّل یکدیگر و مربوط به هم هستند: بشارت دادن به مؤمنان باری جذب نیروهای با ایمان، عدم سازش و تسلیم در مقابل کفار و در برابر منافقان، بی‌اعتنایی به آزارهای آنها، و توکل بر خدا مجموعه‌ای را تشکیل می‌دهد که راه وصول به مقصد در آن نهفته است، و دستور العمل جامعی برای همه رهروئان راه حق است.[29]

    3. از مردم، با مردم و علاقمند به سعادت آنان

    در دو آیه پایانی سوره توبه که به گفته بعضی از مفسران، آخرین آیاتی است که بر پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)نازل شده است[30]، می‌فرماید: ]لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَريصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنينَ رَؤُفٌ رَحيمٌ * فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ[؛ «به یقین، رسولی از خود شما به سویتان آمد که رنج‌های شما بر او سخت است؛ و اصرار بر هدایت شما دارد؛ و نسبت به مؤمنان، رؤوف و مهربان است. اگر آنها (از حق) روی بگردانند، (نگران مباش) بگو: خداوند مرا کفایت می‌کند، هیچ معبودی جز او نیست، بر او توکل کردم، و او صاحب عرش بزرگ است.»

    خدای سبحان، در آیه اول همه مردم را مورد خطاب قرار داده و آن را با قسم (از لامِ لقد استفاده می‌شود) مورد تأکید ساخته، و علاوه بر عنوان «رسول» با بیان پنج صفت از صفات پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)به تمام مردم ـ اعم از مؤمن، کافر و منافق ـ گوشزد می‌کند که سخت‌گیری‌های پیامبر و قرآن، و خشونت‌های ظاهری که نمونه‌هایی از آن در همین سوره (توبه) بیان شده است، همه به خاطر عشق و علاقه پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)به هدایت و تربیت و تکامل و سعادت مردم است. و آن صفات پنجگانه به شرح زیر است:
    1. «لَقَد جَاءَکُم رَسُولٌ مِن اَنفُسِکُم؛ پیامبری از خودتان به سوی شما آمده است» تعبیر «من انفسکم» به جای «منکم» بیانگر شدت ارتباط پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)با مردم است، گویی پاره‌ای از جان مردم، و از روح جامعه در شکل پیامبر ظاهر شده است! و به همین دلیل، تمام دردهای آنها را می‌داند، از مشکلات آنان آگاه است، و در ناراحتی‌ها و غمها با آنان شریک می‌باشد، و با این حال تصور نمی‌شود که سخنی جز به نفع مردم بگوید، و گامی جز در راه سعادت آنها بردارد.
    2. «عَزِیزٌ عَلَیهِ مَا عَنِتُّم؛ هر گونه ناراحتی و ضرر و زیانی به شما برسد، برای او ناراحت کننده است.»
    یعنی او از رنجهای شما رنج می‌برد، و  اگر اصرار بر هدایت شما، و جنگهای طاقت‌فرسای پرزحمت دارد، آن هم برای نجات شما و برای رهائیتان از چنگال ظلم و ستم، و گناه و بدبختی است.
    3. «حَرِیصٌ عَلَیکُم؛ او، به هدایت و سعادت شما علاقه شدید دارد و به آن عشق می‌ورزد.»
    اشاره به این‌که او، خیر و سعادت، ترقّی و پیشرفت و خوشبختی شما را می‌خواهد، اگر شما را به میدانهای پرمرارت اعزام می‌دارد، و اگر منافقان را تحت فشار شدید می‌گذارد، همه اینها به خاطر عشق و علاقه به آزادی، عزّت، شرف و هدایت شما، و پاکسازی جامعه شما می‌باشد.
    4 و 5. «بِالمُؤمِنِینَ رَئُوفٌ رَحِیمٌ؛ او نسبت به مؤمنان رئوف و مهربان است.» یعنی هر گونه دستور مشکل و طاقت‌فرسایی را که می‌دهد، آن هم یک نوع لطف و محبت از ناحیه او می‌باشد.[31]
    درباره مفهوم دو کلمه «رئوف» و «رحیم» چهار نظریه وجود دارد که مرحوم طبرسی آنها را نقل کرده است:
    1. هر دو به یک معنی است و «رأفت» به معنی شدت «رحمت» است.
    2. رئوف است نسبت به مطیعان، و رحیم است نسبت به گنهکاران.
    3. رئوف است به خویشاوندان، و رحیم است به دوستان.
    4. رئوف است به کسی که او را دیده، و رحیم است به کسی که او را ندیده است.[32]
    و می‌توان گفت: این دو کلمه از آن نوع مترافقاتی هستند که «اِذَا افتَرَقَا اِتَّحَدَا وَ اِذَا اجتَمَعَا اِفتَرَقَا؛ هر گاه جداگانه استعمال شوند، ممکن است هر دو به یک معنی باشد، و اگر هر دو در یک جا استعمال شوند، دو معنی متفاوت خواهند داشت.»
    توصیف پیامبر اسلام با دو صفت الهی
    مرحوم طبرسی می‌گوید: بعضی از علمای گذشته گفته‌اند: خدای سبحان برای هیچ یک از پیامبران، دو نام از نامهای خود را در یک جا جمع نکرده جز برای پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)که درباره‌اش فرموده: «بِالمُؤمِنِینَ رَئُوفٌ رَحِیمٌ» و درباره خودش نیز فرموده ]إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحيمٌ[؛[33] بدین ترتیب دو صفت از صفات خدا در یک آیه به پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)نسبت داده شده است.[34]
    ابن عباس نیز گفته است: «سَمَّاهُ اللهُ بِاسمَینِ مِن اَسمَائِهِ؛ خدا او را با دو نام از نام‌های خود، نامیده است.»[35]
    علامه طباطبایی(ره)پس از تفسیر آیه فوق و اشاره به صفاتی که در این آیه برای پیامبر بیان شده است، می‌گوید: همه این صفاتی که در این آیه بیان شده، برای تأکید قبول دعوت پیامبر(صلی الله علیه و آله)و اجابت فرمان اوست و دلیل این مطلب، آیه بعد است که می‌فرماید: «فَاِن تَوَلَّو فَقُل حَسبِیَ اللهُ»[36].
    در آیه بعد برای دلداری پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)خطاب به آن حضرت می‌فرماید: ]فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَ هُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظيمِ[؛«اگر آنها از حق روی بگردانند نگران نباش و بگو: خدا برای من کافی است، همان خدایی که هیچ معبودی جز او نیست، من تنها بر چنین معبودی توکل کرده و کارهایم را به او واگذارده‌ام، و او پروردگار عرش بزرگ است.»
    علامه طباطبایی(ره)پس از توضیح این آیه می‌گوید: این آیه شریفه دلالت می‌کند بر این‌که رسول خدا(صلی الله علیه و آله)اهتمام عجیبی نسبت به هدایت مردم داشته، لذا خدای تعالی به آن حضرت دستور می‌دهد که در انجام آنچه همّت گمارده (هدایت شدن و به سعادت رسیدن مردم) بر خدا توکل کند.[37]
    نکته‌های قابل توجه
    در پایان، توجه خوانندگان محترم را به چند نکته مهم جلب می‌نمایم:
    1. از آیات قرآن کریم (که به برخی از آنها در این مقاله اشاره شد)، استفاده می‌شود: پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)از هر نظر و از هر جهت ممتاز، فوق العاده بود، و برتر از همه انبیاء و اولیاء و فرشتگان و در یک کلمه «اشرف مخلوقات» بود؛ کتابش (قرآن) افضل از همه کتب آسمانی، و دین او (اسلام) برتر از همه ادیان و شرایع، و اخلاق او از همه بهتر است که خدا فرمود: ]وَ إِنَّكَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظيمٍ[[38]خلاصه او «رحمة للعالمین» بود.
    2. در آیات قرآن، به پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)توصیه شده است که وظیفه رسالت خود را انجام دهد و از مخالفت دشمنان نهراسد، و با توکل به خدا و استعانت از او به انجام وظایف خود ادامه دهد.
    3. از بعضی از روایات استفاده می‌شود که برخی از صفات پیامبر اسلام محمد مصطفی(صلی الله علیه و آله)در کتابهای آسمانی دیگر نیز آمده است که در اینجا با نقل یک روایت مقاله را به پایان می‌بریم.
    آلوسی می‌گوید: بخاری و امام احمد حنبل از عطاء بن یسار نقل کرده‌اند که گفته: به عبدالله بن عمرو بن عاص و طبق نقل دارمی به عبد الله بن سلام (یکی از علمای یهود که با درک حقانیت پیامبر اسلام مسلمان شد) گفتم: توصیف رسول خدا(صلی الله علیه و آله)در تورات چگونه است؟ برای من بیان کن. در پاسخ گفت: به خدا سوگند او در تورات نیز با برخی از صفاتی که در قرآن آمده، توصیف شده است، از جمله این‌که: «یَا اَیُّهَا النَّبِیُّ اِنَّا اَرسَلنَاکَ شَاهِداً وَ مُبَشِّراً وَ نَذِیراً لِلمُؤمِنِینَ، اَنتَ عَبدِی وَ رَسُولِی سَمَّیتُکَ المُتَوَکِّلِی لَیسَ بِفَظٍّ وَ لَا غَلِیظٍ وَ لَا صَخَابٍ فِی الاَسوَاقِ وَ لَا یَدفَعُ بِالسَّیّیئَةِ السَّیِّئَةَ وَ لَکِن یَعفُو وَ یَصفَحُ وَ لَن یَقبِضَهُ اللهُ تَعَالَی حَتَّی یُقِیمَ بِهِ المِلَّةَ العَوجَاءِ وَ یَفتَحَ بِهِ اَعیُناً عُمیاً وَ آذَاناً وَ قُلُوباً غَلقاً؛[39] ای پیامبر! ما تو را به عنوان شاهد و بشارت دهنده و هشداردهنده و پناهگاه مؤمنان فرستاده‌ایم، تو، بنده منی و فرستاده منی، تو را «متوکّل» نامیده‌ام، متوکّلی که درشتخوی، سختگیر و داد و فریادکننده در بازارها نیست، و بدی را با بدی جواب نمی‌دهد بلکه عفو و گذشت می‌کند، خدا او ار قبض روح نمی‌کند تا زمانی که به وسیله او ملّت کج و گمراه را اصلاح و مستقیم گرداند، و چشم‌های کور، گوش‌های کر و قلب‌های بسته را (برای درک حقایق) باز نماید.»
    آری، خدای مهربان او را عمر با برکت داد و یاری کرد تا بتواند دین مقدس اسلام را گسترش دهد و از ملّت نادان، خشن و خونخوار ملتی آگاه، مهربان و فداکار تربیت نماید.
    امّا! هنگامی که «مکه» را فتح کرد و مردم گروه گروه به دین خدا داخل شدند، و مأموریت پیامبر به پایان رسید، با نزول سوره «نصر» خبر رحلت او داده شد، و دو سال بعد از آن امت اسلام به بزرگ‏ترین مصیبت مبتلاد گردید![40] لذا روزهای شنبه در زیارت آن حضرت عرض می‌کنیم: «اُصِبنَا بِکَ یَا حَبِیبَ قُلُوبِنَا فَمَا اَعظَمَ المُصِیبَةَ بِکَ حَیثُ انقَطَعَ عَنَّا الوَحیُ وَ حَیثُ فَقَدنَاکَ فَاِنَّا لِلَّهِ وَ اِنَّا اِلَیهِ رَاجِعُون».
    پی‌نوشت :
    [1]. مقاله «رحلت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله)» در شماره 136 و مقاله «اقدامات رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در آستانه عروج» در شماره 172؛ ماهنامه مبلغان به قلم نگارنده.
    [2]. انبیاء/101.
    [3]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، حسن بن فضل طبرسی، انتشارات ناصر خسرو، تهران، چاپ سوم، 1372ش، ج 7، ص 107؛ التبیان فی تفسیر القرآن، شیخ طوسی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ج 7، ص 285، مفاتیح الغیب، فخر الدین رازی (محمد بن عمر)، دار احیاء التراث العربی، بیروت، چاپ سوم، 1420 ق، ج 22، ص 193.
    [4]. المیزان فی تفسیر القرآن، علامه طباطبایی، انتشارات جامعه مدرسین، قم، چاپ پنجم، 1417ق، ج 14، ص331.
    [5]. ر.ک: من هدی القرآن، سید محمد تقی مدرسی، دار محبی الحسین، تهران، چاپ اول، 1419ق، ج7، ص391؛ مجمع البیان، ج7، ص107.
    [6]. تفسیر نمونه، آیت الله مکارم شیرازی و همکاران، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ بیست و پنجم، 1386ش، ج13، ص572.
    [7]. تکویر / 20.
    [8]. مجمع البیان، طبرسی، ج7، ص107؛ نور الثقلین، عبد علی عروسی حویزی، انتشارات اسماعیلیان، قم، چاپ چهارم، 1415 ق، ج3، ص466.
    [9]. مجمع البیان، ج 7، ص 107، نور الثقلین، ج3، ص466؛ المیزان، علامه طباطبایی، ج14، ص337.
    [10]. ق /9.
    [11]. انفال /33.
    [12]. مفاتیح الغیب، فخر رازی، ج 22، ص 193.
    [13]. تفسیر نمونه، ج 13، ص 573.
    [14]. انبیاء / 108.
    15]. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 13، ص 574.
    [16]. انبیاء / 109.
    [17]. تفسیر مواهب علیه، حسین بن علی کاشفی سبزواری، انتشارات اقبال، تهران، چاپ 1369 ش، ص 724.
    [18]. احزاب/ 45 ـ 48.
    [19]. مفردات الفاظ القرآن، راغب اصفهانی، دار العلم ـ دار الشامیه، بیروت، دمشق، چاپ اول، 1412 ق، ص 406 «سرج».
    [20]. ر.ک: سوره‌های فرقان/61، نوح/16 و نبأ/13.
    [21]. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 17، ص 392.
    [22]. ر.ک: من هدی القرآن، سید محمدتقی مدرسی، دارمحبی الحسین، تهران، چاپ اول، 1419 ق، ج 10، ص 356 و 357.
    [23]. مواهب علیه، کاشفی سبزواری، ص 940.
    [24]. کشف الاسرار و عدّة الابرار، (معرفت به تفسیر خواجه عبد الله انصاری)، رشید الدین میبدی، انتشارات امیر کبیر، تهران، چاپ پنجم، 1371 ش، ج 8، ص 76.
    [25]. فتح /2.
    [26]. احزاب /47.
    [27]. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، سید محمود آلوسی، دار الکتب العلمیه، بیروت، چاپ اول، 1415 ق، ج 11، ص 224.
    [28]. برای اطلاع بیشتر، به ماهنامه مبلغان، شماره 188، مقاله «تهمتها و توهینهای کفار به ساحت مقدس پیامبر»؛ شماره 189، مقاله «صبر و استقامت پیامبر در راه تبلیغ دین»؛ شماره 190، مقاله «تحریمهای مشرکان علیه پیامبر»؛ شماره 192، مقاله «پافشاری پیامبر بر حفظ مسائل اساسی اسلام» مراجعه شود.
    [29]. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 17، ص 395 و 396.
    [30]. ر.ک: مجمع البیان، ج 5، ص 130؛ تفسیر نمونه، ج 8، ص 257؛ تفسیر کوثر، یعقوب جعفری، انتشارات هجرت، قم، چاپ اول، 1376 ش، ج 4، ص 604.
    [31]. ر.ک: تفسیر نمونه، ج 8، ص 258 ـ 260.
    [32]. مجمع البیان، ج 5، ص 130.
    [33]. بقره/ 143 و حج /65.
    [34]. مجمع البیان، ج 5، ص 130.
    [35]. مفاتیح الغیب، فخر رازی، ج 16، ص 178.
    [36]. المیزان فی تفسیر القرآن، ج 9، ص 412.
    [37]. همان، ص 413.
    [38]. قلم/4.
    [39]. روح المعانی، آلوسی، ج 11، ص 224.
    [40]. به ماهنامه مبلغان، شماره 136، مقاله «آیات مرتبط با رخدادها (1) رحلت پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) مراجعه شود.
    منبع: ماهنامه اطلاع رساني، پژوهشي، آموزشي مبلغان شماره 195.

    محمد اسماعيل نوري زنجاني  
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :
     
     
     
    ليست مقالات
     
     
     
     

    درباره ما | تماس باما  |  نقشه سایت |خبرخوان

    هرگونه کپی برداری ازسایت محفوظ می باشد فقط با ذکر منبع مانعی ندارد